Hanif Murat

Özellikle son yıllarda bilgiye ulaşabilme imkânlarının artmasıyla halk, Kuran’ı ve hadisleri ilk elden görebilme şansına ulaştı. Bunun sonucunda yıllardır fosseptik çukurunda olan ve hocaların diledikleri oran ve dozda çıkardıkları hadisler, iyice kokuşmuş bir vaziyette gün yüzüne çıktı. Böylece kıvırtmalarıyla meşhur zevat: “Hadisleri Kuran’a ve akla vuralım, uygun olanları alıp ters düşenleri atalım.” söylemine yöneldiler. [1] Kuran’ı bilmeyen ve ne şiş yansın ne de kebap diyen samimiyetsiz kitleler için bu söylem oldukça makul gelebilir. Ancak bu illet, salt hadisçi sünnetçi zihniyetten hem daha tehlikeli hem de daha onursuzdur. Bu söylemin sahiplerinin, benzer metodolojiyi Kuran’a da uyguladıklarını hayretle görüyoruz. Moderniteye ve akıllarına yatmayan ayetleri bin bir dereden su getirerek tevil ediyorlar.  

Konunun daha iyi algılanabilmesi için kısaca geleneksel hadis ilminden bahsedelim. Hadisler, sanıldığının aksine yalnızca Hatem’ül Enbiya’ya nispet edilen sözler değildir. Hadis literatürünün belkemiğini, peygamberimizin söylediği iddia edilen rivayetler oluştursa da Resulullah’ın görüp de men etmediği yahut sessiz kaldığı durumlar da hadis olarak adlandırılır. Hatta sahabenin tamamı yıldızlar olarak kabul edildiğinden onların da her söyledikleri, yaptıkları yahut sustukları hadis olarak kabul edilir. Bir de “hadis-i kutsi” adı altında ALLAH’a iftira ettikleri sözler vardır. Güya bunları ALLAH söylemiş, lakin ne hikmetse Kuran’a alınmamıştır.  

Sünni mezhep mensuplarının 9’u [2] kutsal olmak üzere yüzlerce hadis kitabı[3] vardır. Bu 9 kitapta 40 bini Hanbel’in Müsned’inde olmak üzere 100 binin üzerinde hadis bulunmaktadır. Bunlara salt hadis kitabı kimliğinde olmayıp ancak içerisinde hadis barındıran, siyer, tarih, tefsir, akait kitaplarını da eklediğimizde sayı, korkunç boyutlara ulaşır. Gerçek rakamı yalnızca ALLAH bilmekle beraber, ben [4] Sünni külliyatta 5 milyonun üzerinde hadis kayıtlı olduğunu tahmin ediyorum. Rakamın bu denli kabarık olmasının sebebi hadis fabrikalarının, hicri üçüncü yüzyıldan itibaren bakım onarıma girmelerine rağmen hala işçi çıkarmamak için düşük kapasitede üretim yapıyor olmalarıdır. Örnek vermek gerekirse hicri 6’ncı yüzyılda yazılmış Gazalinin, İbni Arabî’nin kitapları, 11’inci asırda yazılmış Suyuti’nin eserleri, 14’üncü asırda yazılmış Said Nursi’nin Risaleleri, hadis üretiminin stepnede de olsa devam ettiğinin canlı kanıtıdır. Bu kitaplarda temel eserlerde kayıtlı olmayan ve kaynak gösterilmeden uydurulmuş birçok türedi hadis vardır. Ki bu örnek verdiğim şahıslar ve kitapları Sünni edebiyatının temel direkleri konumundadır. Özellikle tasavvufi akımın öne sürdüğü keşif yoluyla hadis nakletme ürünü hadisleri de hesaba katarsak rakam oldukça katlanır.[5]  

Beş milyon rakamı, Ali Şen’in “25 milyon Fenerbahçeli vardır.” sözü gibi zannedilmesin. Bu sonucu kaba bir hesapla ortaya attım. Şöyle ki 100 bin tane hadis kütübü tisa’da (9 kitap) vardır. Taberi, Zehebi, Mesudi, İbni Kesir, İbni Esir, Asakiri, Yakubi, İbni Hişam, İbni Sa’d, Beyhaki, Belazuri… gibi meşhur tarihçilerin kitaplarında da sadece bir milyonun üzerinde hadis bulunmaktadır. Özellikle Taberi’nin hadis külliyatı kendisine özgüdür. Taberi’nin naklettiği çoğu hadisi diğer kaynaklarda görmek güçtür. Velhasıl bu beş milyon rakamı yalnızca meşhur olmuş din adamlarının eserlerinde zikrettikleridir. Cami önlerinde satılan ilimsiz, temelsiz, delilsiz ve mesnetsiz milyonlarca kitap ve bunların içerisindeki hadisleri de hesaba katarsak sonuç akıl almaz boyutlara ulaşır. Hemen hemen her bölgenin kendisine özgü bir külliyatı oluşmuştur. Arap yarımadasının, Mısır’ın, Mağrip’in, İran’ın, Hint kıtasının, Anadolu’nun, orta Asya’nın popüler hadis kültürü ilgisizdir.  

Günümüzdeki cami imamlarının söyledikleri hadislerin çoğunun herhangi bir kaynakta mesnedi yoktur. Bu durum Arap camilerinde daha da vahimdir. Varın siz halkın hadis olarak neleri birbirlerine fısıldadıklarını düşünün. Eğer Sünni edebiyattaki, tüm dillerdeki tüm kitaplar [6] bir bilgisayara yüklense ve içlerinden araştırma yapılsa; birbirlerinden farklı en az 25 milyon hadis ortaya çıkar. İnanmayanlar buyursun saysınlar. Biz Nasrettin hoca gibi diyelim de yalancı çıkmayalım. Hadis sayısı eşeğimin kuyruğundaki kıllar kadardır :))) dileyen varsın saysın.  

Hadis konusundaki en büyük yanlış anlayış hadislerin yalnızca Kütüb’ü Sitte’de yazdığı, diğer yerlerdekilerin buradan nakil yaptığıdır. Kütüb’ü Sitte aynen İznik konsilinde seçilen dört İncil gibidir. Ancak dört İncil’i seçen kilise bizimkilerden daha dürüst olduğu için diğer tüm İncilleri uydurma saymıştır. Ancak bizimkiler altı veya dokuz kitabı tartışmasız sahih olarak kabul etmelerine rağmen diğer kitapları da yeri geldiğinde uygun hadisler çıkartabilmek için çöpe atmamışlardır. Yani genel Sünni inanışa göre Kütüb’ü Sitte’deki her hadise inanmak farzdır. Onun haricinde de hadisler vardır; bunları hadisçiler okeylerlerse kabul etmek vacip olur. Eğer yalnızca Kütüb’ü sitte kabul edilirse devasa literatür, çöpü boylar. Çünkü hiçbir kitap yoktur ki hadislerini yalnızca Kütüb’ü Sitte’den almış olsun. [7]